Giám Đốc Chuyên Môn

Gọi tên bệnh nám thì dễ. Trong số những khách đã chạy vài liệu trình mà không đỡ, chúng tôi hay gặp một điểm chung: chưa ai xác định sắc tố của họ nằm ở lớp nào của da trước khi bắt đầu.

Ba kiểu nám theo độ sâu

Da liễu chia nám theo vị trí sắc tố: thượng bì, trung bì và hỗn hợp. Trên người Việt, kiểu hỗn hợp chiếm đa số. Cùng một gương mặt có chỗ nông chỗ sâu, nên đáp ứng điều trị sẽ không đều nhau, và khách cần biết trước điều đó.

• Nám thượng bì: bờ khá rõ, màu nâu, sáng lên rõ khi chiếu đèn Wood
• Nám trung bì: bờ mờ, màu xám hoặc xanh nhạt, không tăng tương phản dưới đèn Wood
• Nám hỗn hợp: có cả hai, phổ biến nhất

Đèn Wood và soi da nói gì

Đèn Wood là cách nhanh và rẻ để ước lượng độ sâu. Sắc tố nằm ở thượng bì hấp thụ ánh sáng tử ngoại nên vùng nám bật sáng lên so với da xung quanh, còn sắc tố sâu hơn thì gần như không đổi. Cách này chỉ cho một hình dung tương đối, mô bệnh học mới là chuẩn, nhưng không ai sinh thiết mặt để chữa nám nên chúng tôi dùng nó cùng với soi da.

Soi da cho thêm thông tin về mạch máu. Thấy nhiều mạch giãn xen lẫn nghĩa là nám có thành phần mạch, và chỉ đánh vào sắc tố sẽ không đủ.

Vì sao phác đồ khác nhau

Nám thượng bì đáp ứng tương đối tốt với thuốc bôi làm sáng và peel nồng độ phù hợp, thời gian thấy thay đổi thường tính bằng vài tháng. Nám trung bì thì ngược lại: thuốc bôi khó tới được nơi có sắc tố, cần kiên trì hơn nhiều, và việc lạm dụng laser năng lượng cao ở nhóm này là nguyên nhân thường gặp gây tăng sắc tố sau viêm, tức là làm đậm thêm chính cái mình đang chữa.

Da người Việt phần lớn dễ tăng sắc tố sau viêm. Chúng tôi đi từ nhẹ lên mạnh, giữ viêm ở mức thấp và bắt chống nắng chặt song song, thay vì chọn mức năng lượng cao ngay buổi đầu cho nhanh thấy kết quả.

Điều nên nói thẳng với khách trước khi làm

Nám là bệnh mạn tính, chịu tác động của nội tiết và ánh nắng. Mục tiêu đặt ra là làm mờ và giữ ổn định. Bỏ chống nắng, bỏ duy trì thì nám lên lại, và chúng tôi nói trước điều này ngay buổi tư vấn để về sau khách không nghĩ là liệu trình hỏng.

Isotretinoin tác động lên cả bốn cơ chế sinh mụn, nên hiệu quả của nó bỏ xa các thuốc còn lại. Đi kèm là một danh sách ràng buộc mà người tự ra tiệm mua uống theo lời mách gần như không nắm được.

Ai thật sự cần

• Mụn nặng dạng nốt, dạng cục, mụn mủ sâu
• Mụn mức trung bình nhưng đã điều trị đúng cách nhiều tháng mà không cải thiện
• Mụn đang để lại sẹo, kể cả khi số lượng tổn thương không nhiều
• Mụn tái phát dai dẳng sau mỗi đợt kháng sinh

Vài nốt mụn trước kỳ kinh không nằm trong nhóm này. Kê isotretinoin cho tình huống đó là quá tay, trong khi các lựa chọn nhẹ hơn vẫn còn nguyên.

Chống chỉ định phải hỏi trước tiên

Thuốc gây dị tật thai nhi ở mức rất cao, và chuyện này đã được ghi nhận đủ nhiều để không còn là nguy cơ trên lý thuyết. Với người có khả năng mang thai, phải có biện pháp tránh thai chắc chắn từ trước khi uống viên đầu tiên, suốt quá trình dùng, và kéo dài thêm một khoảng sau khi ngưng. Không đồng ý điều kiện đó thì chúng tôi không kê, không có trường hợp ngoại lệ.

Xét nghiệm trước khi bắt đầu

• Thử thai với người trong độ tuổi sinh sản
• Men gan
• Mỡ máu, đặc biệt triglycerid

Dữ liệu những năm gần đây cho thấy không cần thử máu hàng tháng như thói quen cũ. Với người khoẻ mạnh, kết quả nền bình thường, thường chỉ cần làm lại một lần sau khoảng hai tháng, tức là quanh lúc đạt liều cao nhất. Bình thường tiếp thì phần lớn không phải làm thêm. Người có bệnh gan, rối loạn mỡ máu hay bệnh nền khác thì theo dõi dày hơn.

Những điều người dùng cần biết trước

Khô môi và khô da gần như chắc chắn xảy ra, nên dưỡng ẩm phải bắt đầu từ ngày đầu tiên chứ không đợi tới lúc nứt. Da nhạy cảm với nắng hơn hẳn. Không phối hợp với nhóm kháng sinh tetracyclin. Một số người bị nặng lên trong vài tuần đầu rồi mới đỡ, đó là diễn tiến đã được mô tả từ lâu và không có nghĩa là thuốc không hợp.

Liều tính theo cân nặng và theo tổng liều tích luỹ của cả đợt, do bác sĩ quyết sau khi khám và có kết quả xét nghiệm. Chúng tôi không đăng liều cụ thể lên đây, vì con số đó chỉ có nghĩa khi gắn với một người cụ thể.

Chưa có kỹ thuật nào xử lý được cả ba loại sẹo rỗ. Một gương mặt thường có đủ cả ba, nên buổi điều trị hiệu quả là buổi dùng vài kỹ thuật khác nhau, mỗi kỹ thuật cho một nhóm sẹo.

Nhận diện ba loại

• Đáy nhọn: lỗ nhỏ, hẹp, sâu, nhìn như bị kim châm. Loại khó nhất
• Đáy vuông: bờ dựng đứng, đáy phẳng, đường kính rộng hơn, thường ở má và thái dương
• Đáy tròn: bờ thoai thoải, mặt da gợn sóng, do dải xơ kéo đáy sẹo dính xuống dưới

Cách phân biệt nhanh tại phòng khám: kéo căng nhẹ vùng da. Sẹo đáy tròn mờ đi rõ khi căng da, sẹo đáy nhọn và đáy vuông gần như không đổi.

Kỹ thuật tương ứng

Sẹo đáy tròn bị giữ xuống bởi dải xơ nên trọng tâm là cắt dải xơ đó, sau đó mới tới các kỹ thuật tái tạo bề mặt. Làm laser mà không giải quyết dải xơ thì bề mặt mịn hơn chút nhưng chỗ lõm vẫn còn.

Sẹo đáy vuông đáp ứng với các kỹ thuật tái tạo bề mặt có kiểm soát độ sâu, vì cần bào mòn bờ dựng đứng cho thoải dần và kích thích tăng sinh mô ở đáy.

Sẹo đáy nhọn quá hẹp và quá sâu để tia laser đi tới đáy. Nhóm này cần kỹ thuật tác động điểm vào từng lỗ sẹo, hoặc cắt bỏ từng sẹo với các lỗ lớn.

Kỳ vọng thực tế

Mức cải thiện được nói theo phần trăm, không ai hứa hết hẳn. Cần nhiều buổi, cách nhau vài tuần tới vài tháng, để collagen kịp tái tạo. Chúng tôi chụp ảnh cùng một góc, cùng một kiểu đèn trước mỗi buổi, vì mắt người quen dần với gương mặt mình và tự soi gương thì rất khó thấy thay đổi.

Một điều kiện bắt buộc: mụn viêm phải ổn định trước khi bắt đầu trị sẹo. Làm sẹo trên nền mụn đang hoạt động thì vừa làm vừa sinh sẹo mới.

Sau laser, da ở trạng thái viêm có kiểm soát. Da người Việt dễ tăng sắc tố sau viêm, nên trong hai tuần đầu chúng tôi xếp chống nắng ngang hàng với thuốc bôi, chứ không để nó ở phần dặn dò thêm lúc tiễn khách ra cửa.

Chọn sản phẩm

• SPF từ 50 trở lên, có ghi khả năng chống tia UVA
• Những ngày đầu ưu tiên loại vô cơ, ít châm chích trên da vừa can thiệp
• Không cồn khô, không hương liệu mạnh
• Với người đang trị nám, chọn loại có màu. Sắc tố tạo màu trong đó chặn được ánh sáng nhìn thấy được, phần mà kem trong suốt để lọt

Lượng bôi mới là chỗ sai nhiều nhất

Gần như ai cũng bôi ít hơn lượng dùng để đo ra con số SPF trên bao bì, thường ít hơn vài lần, và mức bảo vệ thật tụt xuống theo. Cách ước lượng dễ nhớ cho mặt và cổ: vắt kem dài hết hai đốt ngón trỏ và hai đốt ngón giữa, hoặc một lượng cỡ đồng xu.

Bôi lại sau mỗi hai tới ba giờ nếu ở ngoài trời, và bôi lại sau khi lau mồ hôi hay tiếp xúc với nước.

Che chắn vật lý không thay thế được bằng kem

Mũ rộng vành, khẩu trang, kính râm và tránh ngồi sát cửa kính khi lái xe giúp nhiều hơn là nâng chỉ số kem từ 50 lên 100. Ánh sáng nhìn thấy được cũng làm nám đậm thêm, mà kem chống nắng trong suốt thông thường gần như không chặn được phần này.

Bốn sai lầm hay gặp

• Chỉ bôi khi ra ngoài, không bôi vào ngày ở trong nhà gần cửa sổ
• Bôi buổi sáng rồi thôi cả ngày
• Bỏ quên viền chân tóc, hai bên hàm, vành tai và cổ
• Ngưng chống nắng ngay khi thấy da đã đẹp, thường là lúc nám bắt đầu quay lại

Các kỹ thuật nâng cơ bằng sóng siêu âm hội tụ hoặc sóng cao tần hoạt động bằng cách đưa nhiệt xuống lớp sâu, gây co rút mô và kích thích tạo collagen mới. Chúng cần một nền mô còn đủ khả năng đáp ứng.

Nhóm hợp nhất

• Chùng da mức nhẹ tới trung bình, bắt đầu mờ đường viền hàm
• Da còn độ đàn hồi, véo lên thả ra bật lại nhanh
• Không dư nhiều da và mỡ vùng dưới cằm
• Mong muốn cải thiện dần, không cần thay đổi rõ rệt ngay

Nhóm nên cân nhắc hướng khác

Khi da đã chùng nhiều, da thừa rõ, hoặc mô dưới da mỏng đi đáng kể, kỹ thuật không xâm lấn chỉ tạo thay đổi rất nhẹ. Làm thêm buổi hiếm khi bù được khoảng cách đó. Gặp nhóm này chúng tôi nói thẳng và bàn sang hướng phẫu thuật, kể cả khi điều đó nghĩa là khách không làm gì ở đây.

Da rất mỏng và ít mỡ dưới da cũng cần thận trọng, vì nhiệt tác động lên nền mô mỏng có thể làm gương mặt trông hóp hơn thay vì gọn hơn.

Mốc thời gian cần nói trước

Ngay sau buổi làm thường chưa thấy gì nhiều, có khi hơi sưng. Thay đổi thật đến dần khi collagen mới hình thành, tính bằng vài tháng. Ai mong tối hôm đó soi gương đã thấy khác thì sẽ thất vọng, dù kỹ thuật làm đúng.

Kết quả không vĩnh viễn vì quá trình lão hoá vẫn tiếp diễn. Khoảng cách giữa các đợt tuỳ từng người, thường được đánh giá lại sau khi kết quả ổn định.

Tiêm chất làm đầy mất mươi lăm phút, nhưng những phút ngay sau đó mới là phần phải để ý. Khi chất làm đầy đi vào lòng mạch, thời gian còn cứu được tính bằng giờ.

Nhóm thường gặp và tự giới hạn

• Sưng nhẹ vài ngày đầu
• Bầm tím tại vị trí kim, thường hết trong một tới hai tuần
• Sờ thấy gợn cộm, phần lớn cải thiện theo thời gian
• Không cân đối hai bên mức nhẹ, đánh giá lại sau khi hết sưng

Nhóm phải xử trí ngay

Nguy hiểm nhất là tình huống chất làm đầy đi vào lòng mạch, làm tắc dòng máu nuôi vùng da tương ứng, hoặc hiếm hơn là ảnh hưởng tới mạch nuôi mắt. Các dấu hiệu cảnh báo xuất hiện sớm, thường ngay trong lúc tiêm hoặc vài phút sau:

• Đau dữ dội, không tương xứng với một mũi tiêm thông thường
• Da trắng nhợt bất thường ngay tại vùng vừa tiêm
• Sau đó da chuyển màu tím loang thành mạng lưới
• Mờ mắt, nhìn đôi, đau nhức trong hốc mắt, sụp mi

Gặp bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này, người tiêm phải dừng tay ngay và chạy quy trình cấp cứu của cơ sở. Muốn làm được vậy thì thuốc giải phải nằm sẵn trong tủ và phải có người biết dùng nó. Lúc đó mới gọi điện hỏi rồi chạy đi mua là đã muộn.

Vùng có nguy cơ cao hơn

Vùng giữa hai cung mày, sống mũi và đầu mũi, rãnh mũi má là những vùng có mạch máu liên thông với hệ mạch nuôi mắt. Tiêm ở đây đòi hỏi hiểu giải phẫu lớp và kỹ thuật giảm nguy cơ vào mạch.

Câu nên hỏi trước khi nằm xuống ghế

• Người tiêm là bác sĩ hay không, và có chứng chỉ hành nghề phù hợp không
• Sản phẩm tên gì, có hộp và tem nhập khẩu không, mở trước mặt mình không
• Cơ sở có sẵn thuốc giải không
• Nếu có vấn đề ban đêm thì gọi ai

Bốn câu này chúng tôi trả lời hàng ngày.